KAKO SU ME UKRALI NEMCI
Miša Radivojević, Srbija, 2011.
Ovaj projekat se krčkao 20 godina. U međuvremenu je nestala zemlja u kojoj se dešava deo radnje, a niko se više ne igra Partizana i Nemaca, bar ako hoće da uđe u EU. Radivojevićeva Šumadija je kao Markesov Makondo, čuda su moguća i uvek izgledaju bezazleno. Zrelošću autora sa jednim od najvećih opusa u domaćoj kinematografiji, on prepliće vremenske tokove zarad aktuelizacije ratne skaske koja prerasta u potragu za sopstvenim identitetom. Autorski dvojac Cvetković (producent i glumac) i Radivojević (reditelj) ne bira lake teme i na jedinstven način priča o beskrupuloznim vremenima, gde je tranzicija samo magistrala žestoke društvene krize. Ipak, ovo je jedinstven film za obojicu: iskočivši iz trilogijske prethodnice, podarili su nam nešto i od sopstvene privatnosti. Roger Ebert bi verovatno rekao – E.T. sreće Tarkovskog i, naravno, palac gore!
Dinko Tucaković
* * *
ZAUSTAVLJEN NA PUTU / HALT AUF FREIER STRECKE
Andreas Dresen, Germany, 2011.
I na festivalu u Kanu, u okviru programa Izvestan pogled, bilo je neke uzvišene tišine tokom projekcije filma Andreasa Dresena. On je za topik izabrao temu primordijalnog straha od smrti koju glavni junak od samog početka deli sa gledaocima. Opraštanje od života na začudan način postaje punije od života koji je do tada vodio protagonista Štefan, što filmu donosi moralističke i daje filozofsku dimenziju. Iako prisutan u nemačkoj kinematografiji preko tri decenije i redovan gost velikih festivala, Dresen preferira da deluje subverzivno, iz drugog plana, u „malim“ filmovima nad kojima može da ostvari potpunu autorsku kontrolu. Šampion je i u tome da nekim teškim temama daje dimenziju neočekivane lakoće, pa bih ovaj film mogao da preporučim kao „melodramu gde joj mesto nije“. Jer, kad je smrt tu - nema nas, (ali isto tako) kada smo mi tu - nema smrti. I niko ne može da nas zaustavi na putu.
Dinko Tucaković
* * *
PUPUPIDU / POUPOUPIDOU
Gérald Hustache-Mathieu, France, 2011.
Jean-Luc Godard je voleo da definiše film kao „devojka + revolver“. Kada je junakinja plavuša, i to ubeđena da je reinkarnacija MM, revolver možete i da zaboravite. Da su dijamanti večni i da devojke najviše vole dijamante, naučili smo preko filma, a od života da neće uvek da vas prihvate kada ste jedinstveni. Zato ovaj film vrluda žanrovskom magistralom od komedije, preko melodrame, socijalne drame do krimića... imajući uvek u fokusu „o la la“ devojku Sophie Quinton, kojoj se stalno vrzma pesmica besmrtne MM: „I wanna be loved by you... nobody else but you... pou... pou.. poupuidou“.
Dinko Tucaković
* * *
AKO ZRNO NE UMRE / DACA BOBUL NU MOARE
Siniša Dragin, Serbia/Austria/Romania, 2010.
Dva čoveka, svaki u svojoj potrazi, sreću se na ilegalnom srpsko-rumunskom graničnom prelazu na Dunavu. Sledi depresivna, crna tragikomedija u kojoj ne manjka pijanstva i prostitucije, leševima se trguje u bukvalnom smislu, korupcija cveta. U pozadini je turbulentna politička istorija regije, sa isključivim ideologijama (relevantno je ono što se dešavalo na rumunskoj strani još pod Habzburzima, a to je zabrana da se podižu rumunske pravoslavne crkve), i koja se odražava kroz fragmentirane nacionalne državice i vavilonsku mešavinu jezika. Reditelj je zainteresovan za lepe prizore i upečatljive slike, ali ne i da učini pomak od mračnog duhovnog horizonta koji dosledno prikazuje i odgovori šta će zaista biti „ako zrno ne umre“, to jest da nagovesti kako izgleda svet u kome je zrno niklo pšenicom. Pojedinim elementima, posebno na kraju, film prijatno podseća na ono što je nekada snimao Kusturica, a svojim pripovedačkim asortimanom na jednu vrlo izdržljivu tendenciju u srpskom festivalskom filmu.
Dušan Vasić
* * *
U SUBOTU / V SUBOTTU
Alexander Mindadze, Russia/Ukraine/Germany, 2011.
Početak ovog ostvarenja obećava mnogo: napetost akcionog filma, prodoran pogled u rigidnost sovjetskog sistema koji treba da reaguje na černobiljsku havariju, nevidljivi pečat radijacije kao sveprožimajući, neobjektivizirani stalkerovski nemir u radničkom ukrajinskom gradiću, uništeni reaktor kao implozivno srce tame. Ubrzo se, međutim, okreće ispitivanju „ljudskog stanja“ – neverovatne činjenice o neprekinutom funkcionisanju gradskog života, u bezbrižnu i raskalašnu subotu, kraj elektrane u kojoj se požar nije ugasio. (Zapadno od Užgoroda verovatno nije lako razlučiti šta u ponašanju likova proističe iz mentaliteta, šta iz pijanstva, a šta iz stresa i senke nuklearne katastrofe.) Neobično je da ovu temeljnu promenu fokusa ne prati i promena tehnike, i to upotrebe kamere i načina rukovanja njome – za koje je, uzgred budi rečeno, zadužen višestruki poznanik palićke publike, rumunski direktor fotografije Oleg Mutu – što film počinje da čini težim za oči nego što bi morao biti, ali ne i manje uzbudljivim.
Dušan Vasić
* * *
PANK NIJE MRTAV / ПАНКОТ НЕ Е МРТОВ
Vladimir Blaževski, Macedonia, 2011.
Kada se na našim prostorima pojavio gotovo sinhrono sa globalnom scenom, za pank nikako nije mogla da se veže jedna stvar koju je baštinio dotadašnji rokenrol - nostalgija. Dakle, pank je bio ne šamar, nego pljuvanje u lice društvu, energija koja je živela za trenutak. Pank je ustuknuo pred konglomeratom nacionalizma, primitivizma i plutokratije, gde su mladi momci i devojke na teži način shvatili kako se svet ne menja sa gitarom, već sa puškom u ruci. Bar kada je počeo rat na mom poluotoku. Uvek pisac dobre opservacije i uravnoteženog stila, Blaževski uspeva da na jednostavan i efektan način ispriča priču o pokušaju da se nastavi ono što je prekinuto u godinama koje su pojele skakavci, a poruka „sviđa mi se da ti ne bude prijatno“ je prerasla u „jedina, malena, volim te, sakam te“... Pank(ot) nije mrtav. Nadam se da će ovaj film dobiti svoj logičan „back up“ u okviru palićkih muzičkih događanja.
Dinko Tucaković
* * *
LAPONSKA ODISEJA / NAPAPIIRIN SANKARIT
Dome Karukoski, Finnland/ Sweden/ Ireland, 2010.
Za onog ko je rođen na Kipru, otac mu američki glumac iz Plavog somota, majka finska novinarka, a on bio zvezda ragbija, ipak mora da postoji neki skriveni motiv zašto je uzeo kameru u ruke i snimio film. U slučaju Domea Karukoskog postoje bar dva razloga zašto je uspeo da napravi pozitivan i dobar film. Prvo, kao atleta veruje u trening. Drugo i važnije, imao je ambiciju da, kako sam kaže, „publika ostaje nasmejana bar sedam dana pošto je videla film“. Čovek čiji je sunarodnik Deda Mraz (Božić Bata ili Santa Claus, kako vam drago) sigurno zna da ispuni želje publike.
Dinko Tucaković
* * *
MONTEVIDEO, BOG TE VIDEO / MONTEVIDEO, BOG TE VIDEO
Dragan Bjelogrlić, Serbia, 2010.
Draganu Bjelogrliću i Montevideu, između ostalog, dugujemo zahvalnost što srpski bioskopi u ovom trenutku nisu muzejske institucije. Publika je kroz legendarne junake najpopularnije igre na svetu prepoznala da je ono što izgleda nemoguće nadohvat ruke. Pod uslovom da se dovoljno želi. U epohi Novaka Đokovića vidimo da je on imao svoje prethodnike u Tirketu i Moši, džentlmenima i borcima iz vremena kada je fudbalska lopta i doslovno imala dušu (koja se, doduše, naduvavala). Ovaj film je promovisao i novu generaciju mladih i talentovanih glumaca, a tek nakon festivala u Moskvi, gde ga je publika takođe prepoznala, sledi njegova međunarodna promocija, uključujući i ovo prikazivanje na Paliću van takmičarskog programa. Činjenica da će ovaj uspešni film dobiti i nastavak u vidu još jednog filma i TV serije dokaz je producentske vizije, ali i nešto što je preko pola miliona gledalaca i očekivalo od autora. Pa da vidimo i taj Montevideo... Bog te video!
Dinko Tucaković
* * *
GENERACIJA P / ПОКОЛЕНИЕ ПИ
Victor Ginzburg, Russia, 2011.
Generacija P je jedan od retkih savremenih ruskih filmova nezavisne produkcije. Predstavlja adaptaciju kultnog romana Viktora Peljevina pod istim naslovom, i govori o pokolenju mladih koje je iskusilo raspad Sovjetskog Saveza i prodor i poplavu novih ekonomskih koncepata i značajki: reklame, brend (Pepsi, Snickers, Durex, Jaguar), oligarhiju, veliki novac za kratko vreme. Zato je zanimljivo da je, i pored apela Peljevinovog imena, za kompletiranje ovog filma bilo neophodno sponzorstvo upravo onih brendova kojima se on na postmoderan način poigrava. Tako Generacija P samim svojim postojanjem svedoči o odmaku procesa od čije prve faze gradi okvir svoje radnje. Za današnje društvo malo koji problem je toliko esencijalan kao pitanje marketinga; Sovjeti su imali svoju totalitarnu propagandu, Majku Zemlju i legendarne postere, ali su sve to gotovo šarmantni kurioziteti u odnosu na metastazu jezika reklame na ceo javni diskurs. To je samo jedan od razloga zašto je ovaj film relevantan, dok ga duh sa kojim je snimljen čini i sasvim prijatnim za gledanje.
Dušan Vasić
* * *
NEŽNI SIN – PROJEKAT FRANKENŠTAJN / SZELÍD TEREMTÉS - A FRANKENSTEIN-TERV
Kornél Mundruczó, Hungary / Germany / Austria, 2010.
Da u naslovu ovog filma ne stoji „Projekat Frankenštajn“, pitanje je koliko bi se gledalaca setilo romana Mary Shelley, pa čak i onih koji su ga čitali; ovako, gotovo je neizbežno u prvi plan postaviti odnos jednog filmskog i jednog književnog dela. U drugom delu romana, naime, Frankenštajnovo stvorenje pokušava da se vrati svom tvorcu i postane deo njegove porodice, sa, naravno, tragičnim posledicama (adaptacija sa Borisom Karloffom ne pokriva ovaj deo sinopsisa i otud je on bio manje poznat, bar do filma Kenneth Brane). U ovom filmu, umesto leša oživljenog elektricitetom, tragediju izaziva dečak-mladić koji je traumatizovan boravkom u sirotištu, i sada se vraća majci koja ga je napustila, u potrazi za ocem (rediteljem – kog igra upravo reditelj ovog filma, i koji, poput doktora iz knjige, nosi ime Viktor). Način na koji je snimljen ovaj film, koji se letos našao i u glavnom programu Kanskog festivala, izvesno će podeliti publiku na grupe koje ne moraju biti iste veličine.
Dušan Vasić
* * *
MLIN I KRST / MLYN I KRZYZ
Lech Majewski, Poland / Sweden, 2011.
Ovaj ambiciozni film, sa veličanstvenom, ekspresivnom fotografijom, realizovanom od strane Adama Sikore i samog reditelja, uz odlične glumce (Rutger Hauer, Michael York, Charlotte Rampling), veliki budžet i odgovarajuću produkciju, i, naravno, zaumnu temu (kako je nastala znamenita slika Pieter Bruegela “Put za Golgotu”), ipak izneverava horizont očekivanja onoga koji piše ove redove.
Početak je obećavajući. Prvih pola sata, takoreći, nema radnje, nema dijaloga, uspostavlja se atmosfera – nešto nalik (u dramaturškom smislu) na rane filmove Wim Wendersa. Međutim, ne dobacuje se dalje od toga. Diljem filma, prenaglašena je njegova likovnost, sa dominirajućom vetrenjačom, lociranom na čudnoj steni koja, u jednoj izuzetnoj sceni, emanira simboliku krsta. Karakteri su – uprkos narečenim glumačkim ikonama – poprilično neusaglašeni.
Ono što, međutim, pleni, jeste odlično ostvarena srednjevekovna inkvizitorska imanencija španskih osvajača, koja je u koliziji sa flandrijskim “slobodoumljem” tog vremena.
Đorđe Kuburić
* * *
SVITEZ – IZGUBLJENI GRAD / SWITEZ
Kamil Polak, Poland, 2010.
Ovaj kratki (21 minut), ali esencijalni narativni spektakl, postavljen u dva vremenska nivoa, vizuelno artikuliše istoimenu poemu velikog poljskog pisca Adama Mickijeviča.
Jedne olujne devetnaestovekovne noći, sred sablasne šume, putnik, nakon što je kočija kojom se vozio imala „saobraćajnu nesreću“, kao jedini preživeli, postaje svedokom poslednjih dana zagonetnog srednjovekovnog grada pod opsadom surovih konjanika, a koji sada leži na dnu jezera. Apokaliptični, fantazmagorični vilajet Polak (kao kompletni autor) realizuje kombinovanjem klasične i kompjuterski generisane 3D animacije, uz interaktivnu podršku slikarskog izričaja. Veoma upotrebljiva muzička rešenja Ruskinje Irine Bogdanovič, motivisana pravoslavnim horskim pojanjem i pripadajućom orkestracijom, upotpunjuju ovu animiranu sagu, koja ingeniozno integriše književnost, slikarstvo, muziku i animaciju.
Film je prošao veoma zapaženo na značajnim filmskim festivalima, među ostalim, i u Berlinu.
Đorđe Kuburić
* * *
ELENA / ЕЛЕНА
Andrei Zvyagintsev, Russia, 2010.
Andrej Zvjagincev među srpskim filmofilima zauzima specijalni status koji može da se meri sa Kim Ki-dukovim. Ako tražite vezu između ova dva imena, onda je to isključivo efekat jedinstvenosti koji imate nakon gledanja njihovih dela. Iako su miljenici velikih svetskih festivala, svaki novi film beskompromisno krči put nekim novim idejama i pristupom, ne vrteći se u narativnim i stilistički paralelnim krugovima. Tako je i Elena po izboru teme i junaka, pomalo neobična. Ove godine je Liv Ullmann Berlinu izjavila kako više nema filmova koji bi se bavili onima koji su zagazili u zlatno doba života. Ovaj film je kritičan, ali lucidan, kada jednu običnu priču o raspadu porodice i institucija tretira na takav, i zašto da ne, duhovit način. Podsećajući nas da je osnova civilizacije u kojoj živimo bio matrijarhat.
Dinko Tucaković
* * *
ZDRAVO, KAKO SI? / BUNA! CE FACI?
Alexandru Maftei, Romania / Spain / Italy, 2010.
U nekim srećnijim vremenima, pre otprilike pola veka, prostor sloboda odvijao se i ispitivao u beskrajima seksualnosti. I socijalni i društveni sukob naših junaka poslednju šansu dobija onog trenutka kada libido pobeđuje ego i društvene stege.Osvežavajuća komedija kojoj dodatni šarm daje pomalo neočekivan narator, sin tinejdžer, vraća na astal staru mudrost kako je ipak bolje voditi ljubav nego rat. U svetu u kome se uspešnost meri statusnim simbolima i brojem lajkova na socijalnoj mreži, evo junaka koji otkrivaju nešto što su liverpulski mudraci Beatlesi oduvek tvrdili: „Najbolje stvari u životu su besplatne.“ Dežurni skeptici će reći da je sledeći stih: „Onda mi daj lovu!“ Ali posle projekcije ovog filma sasvim opušteno možete da priđete nekom dragom i kažete: „Zdravo, kako si?“ Dalje će priroda da učini svoje.
Dinko Tucaković
* * *
MADE IN POLAND
Przemyslaw Wojcieszek, Poland, 2010.
Ovaj film, samoironizujućeg naslova, problematizuje posttranzicijski aspekt jedne ex-komunističke zemlje, koja se vratila tamo gde pripada. Ne bez posledica.
Bogus jeste ljuti, ogorčeni tinejdžer, donedavno uzorni “dečko iz oltara”, koji najednom skapira da je sve oko njega “shit”, te svoju pobunu usmerava apsolutno na sve: potrošačko društvo, crkvu, vojsku, Rusiju, Ameriku… Svoj rebelizam artikulisao je tako što je istetovirao nedvosmislenu poruku: “Fuck You!”, na čelu, te tako “dizajniran”, sa sve skinhead imidžom, ruiniše automobile i telefonske govornice. Dospeva u veliku nevolju, i dobija velike batine, od mafijaša čiji je auto oštetio. No, Bogus ipak nije sam na svetu. Ima podršku (samohrane) majke, opsednute poljskom pop zvezdom iz socijalističkog doba, te klasičnih frojdovskih “očeva” – sveštenika, i bivšeg nastavnika, alkosa i neostvarenog pesnika. A pojavljuje se i devojka, sestra njegovog novostečenog prijatelja invalida.
Film je realizovan u c/b tehnici, uz crveno obojene animacije, koje dramaturški dele sekvence, nazvane po pesmama bendova kao što su Clash, Sex Pistols, Massive Attack… Kao što su crveno filtrirani i kadrovi Vroclava, u kojem se odvija radnja filma - sumorni socrealistički urbani pejzaži grada lociranog vrlo blizu Zapadne Evrope.
Đorđe Kuburić
* * *
USPAVANKA ZA PNOM PEN / PHNOM PENH LULLABY
Pawel Kloc, Poland, 2010.
Prvi celovečernji dokumentarac poljskog režisera Pawela Kloca (1970), uspešno predstavljen na više značajnih festivala (Krakov, Moskva, Šefild), počinje gotovo lirskim, pažljivo komponovanim slikama Pnom Pena, kambodžanske prestonice. Akteri ove noar priče jesu Ilan, izraelski emigrant, te njegova devojka, Kmerkinja Saran. Tu su i dve njihove kćerčice. Ilan porodicu izdržava gatajući, na ulici, tarot kartama. Postepeno, Klocova kamera otkriva turobni egzistencijalni diskurs narečene porodice, koji se odvija ulicama jednog dalekoistočnog grada, sa pripadajućim uznemirujućim slikama maloletne prostitucije, trefikinga, narkomanije, sa svim tim najlonskim kesama i petparačkom robom. I pacovima, kao globalnom metaforom... I pijanim turistima željnih opskurnosti. Kloc sve to ekspresivno beleži sirovom i surovom vizurom svoje zrnasto struktuirane, skrivene kamere. Vizuelnost ovog filma biva upotpunjena i interakcijom obojenih i crno-belih sekvenci.
Uspavanka za Pnom Pen jeste još jedna opominjuća, desperatna urbana storija, koja bi se mogla desiti – i dešava se – u bilo kom velikom gradu. Detalji su različiti, suština je ista. Zato ovaj dokumentarac, koji može da se percepira i kao igrenjak (razvijeni karakteri i narativnost), emanira osobenu univerzalnost...
Đorđe Kuburić
* * *
DECA ZELENOG ZMAJA / A ZÖLD SÁRKÁNY GYERMEKEI
Bence Miklauzic, Hungary, 2010.
Nekada se govorilo da grad nije metropola ili kineska četvrt. Mi smo zamalo dobili ono drugo. Zbog onog prvog neki zlobnici kažu da je Beograd zaista metropola jer ima pola... metroa. Metro... pola. Možda i nije smešno. Film o čudnom prijateljstvu Kineza i Mađara je priča koju bi mogao da eksploatiše gotovo svaki veći evropski grad koji se nalazi pod tihom invazijom stanovnika trenutno najprosperitetnije zemlje na planeti. Dva gubitnika sklapaju tihi savez i izmiču se sa strane, puštajući da svet sumanutim ubrzanjem juri u budućnost. Iako ima jaku socijalnu komponentu, i na taj način pripada najboljoj tradiciji mađarskog filma, Deca zelenog zmaja su, pre svega, odana prijateljstvu. Koje, kao i ljubav, nije nemoguće čak i kada je sve protiv njega.
Dinko Tucaković
* * *
VILA / FÉE (LA)
Fiona Gordon / Bruno Romy / Dominique Abel, Belgija/ France, 2011.
Avr (Le Havre) postaje mitska destinacija dobrog evropskog filma. Najpre je Kaurismaki umalo trijumfovao u Kanu, a sada je tu Vila kao jedno od najugodnijih iznenađenja ovogodišnjeg festivala. Potpuno je deplasirano da vas pitam verujete li u vile, možda čak nije ni politički korektno, ali ovaj film na inteligentan i nepretenciozan način, lakoćom komedije, postavlja na mapu jedno izrazito socijalno pitanje-tvrdnju: da u savremenom društvu gubitnici mogu da se popnu na društvenoj lestvici samo uz pomoć - vila. I tako se u velikoj luci Avr dešava i poneko čudo. A nama ostaje čudo da nam u Srbiji od mitskih bića nisu preostali samo - drekavci.
Dinko Tucaković
* * *
USPAVANKA / KOŁYSANKA
Juliusz Machulski, Poland, 2010.
Respektabilni poljski reditelj Juliusz Machulski ostvario je dopadljivu horor-komediju, ironišući ovaj hibridni žanrovski obrazac, uključujući i sagu o Porodici Adams, s kojom – vrlo je očigledno – postoji interakcija. U pitoresknom ambijentu jednog sela iznenada nestaju ljudi: narodni umetnik, socijalni radnik, poštar, sveštenik, dečko iz oltara... Pa i TV ekipa. Okolnosti se dovode u vezu sa bizarnom porodicom Makarovič, ali policija koja istražuje ne raspolaže dokazima. Čitava situacija nagoveštava galimatijas, ali iskusni Machulski vrlo vešto vodi ovu priču. Njegov sofistifikovani smisao za humor kontroliše ritam filma, koliko konvencionalan (možda pomalo i ziheraški), toliko suveren i ubedljiv. Elementi gotike, u ovakvim slučajevima, naprosto su neizbežni. Mada Uspavanka počinje zlokobno, vrlo brzo se razotkriva njen komediografski karakter čija istančanost produkuje zanimljiv sineastički doživljaj.
Đorđe Kuburić
* * *
META / MISHEN
Alexander Zeldovich, Russia, 2011.
Bilo koji opis radnje ovog naučnofantastičnog filma (neobična, ali preovlađujuća kvalifikacija, za film čija se radnja dešava već 2020. godine) jedva bi pokrio scenario koji se kreće u najbizarnijim pravcima tokom predugih dva i po sata trajanja. Neke od narativnih i alegorijskih linija su gotovo sasvim suvišne (paralele sa Anom Karenjinom), dok druge plene vizionarstvom (automatsko numeričko rangiranje građana za poziciju u državnoj hijerarhiji), grandioznošću (autoput Pariz-Peking) ili vickastom duhovitošću. Supermoderni produkcijski dizajn (ništa manje scenografija i kostimi) ipak drži pažnju i čini da gledalac istrpi manjkavosti montaže i režije. Ako bi se insistiralo na potrazi za opštom formulom za razumevanje ovog ekstravagantnog filma, čiji scenario pritom potpisuje proslavljeni pisac Sorokin, ona bi verovatno sadržala osvrt na društveni kontekst i pervertirane sisteme vrednosti Putin-Medvedevljeve Rusije: kao linija tumačenja, to je linija manjeg otpora, ali je to ne čini manje ispravnom.
Dušan Vasić
* * *
KUĆA MRAKA / DOM ZLY
Wojciech Smarzowski, Poland, 2009.
Drugi bioskopski igrenjak poljskog reditelja Wojciecha Smarzowskog (prvi je Venčanje, iz godine 2004, a pre toga je realizovao jednu televizijsku seriju, kao i film u istom formatu), jeste mračni krimi-triler, koji sublimiše dve priče. Prva od njih se dešava u jesen 1978. (kada je ustoličen papa Vojtila), a druga u zimu 1982. godine. Trostruko ruralno ubistvo iz ranije storije povezuje se sa policijskom istragom, koja je usledila četiri godine kasnije, u vreme generala Jaruzelskog i vanrednog stanja u Poljskoj. Kroz ovu veoma stabilno vođenu dvostruku narativnu zadatost, Smarzowski postepeno (raz)otkriva lokalne korupcionaške afere. Kombinujući emocionalnost likova sa satiričnom skicom političke realnosti, reditelj je ostvario ultimativni psihotriler, koji ima srodnosti sa znamenitim ostvarenjem braće Koen, Fargo. Odlična gluma i ekspresivna fotografija itekako participiraju u pozitivnom skoru utisaka o ovom filmu, koji u Poljskoj beše izdašno nagrađivan, a bio je veoma zapažen i na evropskim i svetskim festivalima.
Đorđe Kuburić
* * *
PUNOLETSTVO / ÇOGUNLUK
Seren Yüce, Turkey, 2010.
Opscena raskoš sa kojom naši gastarbajteri umeju da proslave punoletstvo svog deteta govori da ono pre svega predstavlja prelazak simboličkog praga, to jest inicijaciju, sa značenjem mnogo slojevitijim od administrativnog (promene pravnog i građanskog statusa pojedinca). Međutim, ukoliko pojedinac ne želi da bude iniciran u sistem, onda je inicijacija u svojoj suštini viktimizacija – i ukoliko je taj sistem dominantan u svom društvenom kontekstu, i time neizbežno nasilan ka onima kojim u tom sistemu nema mesta, njegovo ključno nasilje jeste ono unutrašnje, ka sopstvenoj bazi koja mora biti održavana i obnavljana. Recimo, dakle, konkretno: kontekst je savremena Turska, sistem je nacionalistički patrijarhat, njegove eksterne žrtve su žene i Kurdi, a interne – sami turski muškarci, ili bar oni koji nisu za to rođeni, a ipak ih se celog života za to spremalo i podučavalo. Reditelj Punoletstva analizira ovu problematiku distancirano, precizno, odmereno i studiozno; ovaj film je još jedan dokaz zrelosti i promišljenosti turske kinematografije.
Dušan Vasić
* * *
ŠTAGODBILO / QUALUNQUEMENTE
Giulio Manfredonia, Italiy, 2011.
Gospodin Štagodbilić – ili, više u duhu srpskog jezika, Dajštadaš - sigurno bi pustio korene i narastao u Srbijici kao u rodnoj Kalabriji. U tom smislu, više je brat blizanac nekih naših političara nego li jednog i jedinog Silvija B, strateškog patnera naše male tranzicione zajednice na putu za sve dalju Evropu. Ipak, komičar uraganskog talenta Antonio Albaneze negde u podsvesti drži Berluskonijevu sliku, jer je upravo on kreator Italije u kojoj najbolje prolaze oni čija je životna maksima „daj šta daš“.
Pitanje je da li je u ozbiljnoj recenziji pravo mesto jednom vicu, ali ne mogu da odolim. Dakle... Priča se da Silvio voli da se noću šeta potpuno obnažen po kući. Na svojoj redovnoj turi obavezno svrati i do frižidera da se osveži. I baš tako, kad je stajao tako nag i pio, možda čak i mleko, njegova stara domaćica, Sicilijanka, vrisne: „Dio!“ (Gospode!). A on joj odgovara: „Draga moja, kad smo kuće, možete da me zovete samo - Silvio!“
Mr Whatsoeverly – or more in the spirit of Serbian language Give-what-you-can – would surely put down roots and grow in Serbia, as he did in his native Calabria. In that sense, he is more of a twin brother of some Serbian politicians than of the one and only Silvio Berlusconi, strategic partner of our small transition community on its way to the ever further Europe. Still, the extremely talented comedian Antonio Albanese, keeps the picture of Berlusconi somewhere in his subconscious, because it is he who is the creator of Italy in which the ones who are best off are the ones with the vital maxim “give what you can“.
It’s questionable whether it is suitable for a joke to find itself in a serious review, but I cannot resist....It is said that Silvio likes to walk around his house at night totally nude. At his regular tour he always comes over to the fridge to refresh himself. And just as he is standing there naked, while drinking, maybe even milk, his old Sicilian housekeeper screams: “Dio!“ (Oh Lord!). And he responds: “My dear, when we are at home, you can just call me – Silvio!“
Dinko Tucaković
* * *
MAJMUNICE / APFLICKORNA
Lisa Aschan, Sweden, 2011.
Nije novost da nam najinteresantnije autorke dolaze iz Skandinavije. Majmunice već imaju zavidnu reputaciju jednog od najzapaženijih filmova prošlogodišnje Tribeke u Njujorku, kada je autorku i protagoniste biranim rečima najavio Robert De Niro. Ovo je jedna od naizgled bezopasnih igara sa pitanjima ko je kralj igre i ko vuče konce, gde marioneta neretko preuzima vodeću ulogu. Ili, kako bi rekli Anglosaksonci, rep počne da vrti psom, a ne pas repom.
Film koji ne ostavlja ravnodušnim, jer se ne bavi socijalnom nego suštinskom tematikom, dubinskim preispitivanjem samog bića života, sa specifikumom da je u fokusu žena. Naizgled hladna i distancirana fotografija krije pravi vulkan emocija u ovom obaranju ruku većem od života, koje je možda i započelo kao u Kubrickovoj i Clarkeovoj viziji - oko bitke nekih naših predaka; naravno, majmuna.
It’s not news that the most interesting female authors come from Scandinavia. She Monkeys already have an enviable reputation in being one of the most prominent films of last year’s Tribeca in New York, when Robert De Niro announced the author and the protagonists with carefully chosen words. This is one of the seemingly harmless games with questions like who is the king of the game and who pulls the strings, where puppets often take the leading role. Or, as the Anglo-Saxons would say, the tail starts to spin with the dog, and not the other way around.
A film that leaves no one indifferent, because it does not deal with social but with substantive issues, with deep reviews of the living being, with the particularity that a woman is in focus. Seemingly cold and distant image hides a real volcano of emotions in this larger than life arm lowering, which perhaps started as in Kubrick’s and Clark’s vision – over the battle of some of our ancestors, monkeys, of course.
Dinko Tucaković
* * *
ZAKLON / PODSLON
Dragomir Šolev, Bulgaria, 2011.
Zaklon je, u osnovi, film o komunikaciji. Najpre ispituje razmak između dve ravni: starijih (roditelja) i mlađih (dece, ili konkretno sina i njegovog društva). Dvanaestogodišnji Radostin je nestao na dva dana, a vratio se sa „dvoje novih drugova“: pank momkom i got devojkom. U kamernom okruženju, preko trpezarijskog stola, razmenjuju se reči, i roditelji, koji se nisu previše mešali u svoje roditeljevanje, izlažu svoje ugodne navike i svetonazor novim i neprijatnim nadražajima. Praznina se prostire i između samih oca i majke (i zapravo, da je njihova komunikacija bila usklađena, tada bi i eksplicitne i implicitne poruke Radostinu bile koherentne, te bi možda održao ili razvio empatiju ka roditeljima). Najzad, osetan prostor razdvaja i samog dečaka od njegovih ad-hok drugova, koji pripadaju prepoznatljivim i deklarativno nonkomformističkim supkulturama i, donekle, ulici. Ovakvom geometrijom reditelj Šolev mapira svoj prvi film.
Koristeći rečnik iz prethodnog razmatranja, može se reći da se pitanje komunikacije postavlja i između režije još neiskusnog Dragomira Šoleva i scenarija koji je pisao Razvan Radulesku, Rumun čiji hiperrealizam publika Palićkog festivala poznaje još iz monumentalne Smrti gospodina Lazareskua. Zato je i sam film poput svog malog antijunaka: nekad živ, energičan i prkosan, nekad neozbiljan, vetropirast i svojeglav.
Shelter is basically a film about communication. At first it analyses the discontinuity between two plains: adults (parents) and youth (children, or to be more precise, the son and his friends). Twelve year old Radostin disappeared for two days and came back with «two new friends»: a punk boy and a gothic girl. In a chamber ambiance, across the dining table words are being exchanged, and parents, who were not really involved in parenting expose their pleasant habits and view of the world to new and unpleasant stimuli. A void expands between the father and the mother themselves (and had their communication been synchronized, their explicit and implicit messages to Radostin would have been coherent, and he would perhaps maintain or develop feelings of empathy toward his parents). Finally, quite some space divides the boy from his ad-hoc friends who belong to recognizable and non-conformist subcultures, and somewhat, the streets. This is the geometry the director Sholev used to map his first film.
Using the vocabulary from the previous contemplation, we can say that the issue of communication stands between the direction of the still inexperienced Dragomir Sholev and the screenplay written by Razvan Radulesku, a Romanian, whose hyper-realism is no stranger to the Palić audience since the monumental Death of mister Lazaresku. That is why the film is just like its little antihero: sometimes alive, energetic and defiant, and sometimes frivolous, flippant and stubborn.
Dušan Vasić
* * *
SPOLJAŠNJI SVET / THE EXTERNAL WORLD
David O'Reilly, UK, 2010.
Na krilima iznenadne (o)kultne slave, David O'Reiley uspeva da se u svom novom ANIMIRANOM ostvarenju razmahne do neočekivanih granica.
Na početku pomalo nategnut, EXT WRLD ubrzo (a kako drugačije kad traje nepunih 17 minuta) hvata gledaoca i gledateljku za meso mozga i iz obamrlih moždanih ćelija cedi čistu kiselinu.
Nije bitno da li surealni protagonisti (ENTITETI) žive u staračkim domovima koji se pretvaraju u akvarijume, ili od doktora dobijaju čudno jednostavne recepte pomoću kojih ZABORAVLJAJU na brige, ili učestvuju u porniću igračaka za bebe, instant sitkomu ili se prosto iz automata snabdevaju gljivama – u bizarnom svetu monstruma i govana, SVE je moguće.
O'Reiley se igra nadirućim strahom koji obuzima neklasično obrazovane LJUDE, rođene na jaslama svemoguće prisutnosti, odgajane u kazamatima INSTANT nadražaja.
Otuda DEČAK koji svira klavir. Dečaka maltretira UČITELJ. Ipak, njegova predivna MUZIKA privlači sve protagoniste ovog nadrealnog filma i dovodi ih do suza.
Histeričan, obezglavljeni SMEH, u suštoj praznini i ništavilu svačijeg POSTOJANJA, uspeva da nas uveri da zapravo ne postoji NIŠTA. Da smo SVI samo sanjana gomila samo(pro)zvanih GOVANA koja, ponekad, budu nadahnuta.
On the winds of sudden (o)cult fame, David O'Reiley manages to spread his wings to unsuspected hights in his new ANIMATED creation.
A bit streched in the beginning, EXT WRLD quickly (how else, when it's less than 17 minutes long) grabs the viewers by the brain and squeezes pure acid from their numb brain cells.
It doesn't matter whether the surreal protagonists (ENTITIES) live in nursing homes which turn into aquariums, or are prescribed strangely simple medicines which make them FORGET their worries, or take part in baby toys 'porn, instant sitcom or simply get their supplies of mushrooms from a machine – in the bizarre world of monsters and shit – EVERITHING is possible.
O'Reiley plays with the advancing fear which takes over PEOPLE who don't have classical education, born in the crib of omnipotent presence, raised in the dungeons of INSTANT stimulus.
Hence the BOY plaing the piano. The boy is bullied by the TEACHER. Nevertheless, his beautiful MUSIC attracts all the protagonists of this surreal film and brings them to tears.
Histerical decapitated LAUGHTER in the essential void and nothingness of everyone's EXISTENCE manages to persuade us that NOTHING really exists. That we are ALL but a dreamt pile of self (pro)claimed SHIT that sometimes becomes inspired.
Zoran Trklja
* * *
KRADLJIVAC SVETLOSTI / THE LIGHT THIEF
France/Kyrgyzstan/Germany/Netherlands, 2010
Kradljivac svetlosti („Gospodin svetlost“) je izgrađen oko žilave metafore dobronamernog električara u zabačenom kirgistanskom selu, koji čini šta može da zajednici olakša tešku situaciju sa dovodom struje. Političke promene u državi dovode nove ljude i obećanje progresa, koje se pak degradira u pohlepu, korupciju i nepotizam. Radnja nastaje u trenju između lokalne situacije, nasleđene iz sovjetskog vremena, i novog šireg društvenog konteksta.
Deo zapleta ovog filma (interes kineskih kupaca za posede sela) može se lakše razumeti ako se zna da se Kirgistan i graniči sa Kinom. Već iz fizionomija likova vidi se da je u pitanju država u srcu Azije. Zašto, onda, upravo Kradljivac svetlosti otvara prvi sporedni program evropskog festivala evropskih filmova? Od pomoći je podsetiti se jednog kanskog pobednika, u režiji Larsa von Triera, gde on smešta svoje mučitelje, licemere i mučenike u najdalju Tulu, na ostrvce iza škotskih obala. Ta stalno potencirana udaljenost znači da pravo mesto radnje i nije izolovano negde u Atlantiku, već baš suprotno – ono je tu, u tvom dvorištu, Beču, Delftu ili Kopenhagenu. Predstavimo sebi Kubatov film, ne samo kao evropski (što verovatno i nije bila namera zapadnih nacija koje su ga koproducirale), već i kao balkanski (što bi mogla i biti ideja selektora), i suočićemo se sa srodnom implikacijom.
The Light thief (“Mister Light“) is built around the though metaphor of a benevolent electrician in a remote village of Kyrgyzstan who is doing what he can to facilitate for the community the difficult situation with the supply of electricity. Political changes in the country bring in new people and the promise of progress, which in turn degrades into greed, corruption and nepotism. The action occurs in the friction between the local situation inherited from the Soviet times, and a new wider social context.
One part of the plot of this film (the interest of Chinese buyers for the village property) can be more easily understood if one considers that Kyrgyzstan borders with China. By the physiognomy of the characters it is evident that this is a country in the heart of Asia. Why does then The Light Thief open the first side programme of European film festival of European films? It will help to remind ourselves of a Cannes winner, directed by Lars von Trier, where he placed his torturers, hypocrites and martyrs in the farthest Tulu, the small island behind the Scottish coast. The constantly stressed distance means that the right place of the action is not in isolation somewhere in the Atlantic, but on the contrary - it is here, in your backyard, in Vienna, Delft or Copenhagen. Let’s introduce to ourselves Kubat’s film, not only as a European film (which probably was not the intention of the western nations that co-produced it), but as the Balkan film (which might be the idea of the selector), and we will face a related implication.
Dušan Vasić
* * *
DOBRODOŠLI U NEMAČKU (ALMANYA - WILLKOMMEN IN DEUTSCHLAND) - Yasemin Şamdereli
Nemačka, 2011, 97 min, Letnja pozornica
Biti milion i prvi znači gledati u leđa srećniku koji staje pod reflektore medijske slave, ali kada se to dešava u Nemačkoj posle Drugog svetskog rata, a vi ste Turčin iz Anadolije, bolji život je nadohvat ruke. Komedija o evropskom „melting potu“ autobiografska je priča sestara Şamdereli - Nesrin (scenaristkinje) i Yasemin (rediteljke). Iako smeštena u bolju prošlost, njihove refleksije na savremenu Nemačku bez Zida su sasvim jasne. Isto kao i na pritajenu ksenofobiju ovenčanu u relativno svežoj izjavi gospođe Merkel - koju Nemci od milošte zovu „Mutti“ (mama) - da možda nije vreme za proširenje Unije, pogotovo ne sa Turskom. Ne treba smetnuti sa uma da se jedan od najboljih nemačkih reditelja zove Fatih Akin!
Ova nostalgična komedija je apel da se civilizacije dopunjuju kroz svoje razlike i ne sukobljavaju zbog stereotipa i predrasuda ili, ne daj bože, svađe o tome šta je bolje - kebab ili kobasica.
* * *
SOBA SAMOUBICA (SALA SAMOBÓJCÓW) - Jan Komasa
Poljska, 2011, 110 min, Letnja pozornica
Iako u svojoj osnovi ima staru literarnu ideju, lansiranu još u viktorijanskoj Engleskoj, ovaj poljski bioskopski hit je ultimativna kombinacija Social Network i Se7en Davida Finchera, smeštena u novu evropsku realnost zemlje u kojoj su nestali tragovi epohe iza Gvozdene zavese. Specijalni efekti i animacija su više nego inteligentna udica za publiku kojoj je fejsbuk bliži od najbliže familije, a glavni junaci su dizajnirani u darkerskom maniru tinejdžerskog hita Twillight. Život u virtuelnom svetu može da bude više nego komplikovan, pa ako neko zna da li ima života van interneta, neka mi pošalje link.
Ovaj film je signal da Poljska ima potpuno novu generaciju sineasta i da je odluka da ove godine dobije „spotlight“ dobra procena, jer verovatno se ovim mladim ljudima raduje i Vajda, kao što bi Ležajiću, Đorđeviću ili Filipoviću trebalo da se raduju srpski veterani.
